Προκειμένου να καταλάβουμε πρέπει ίσως να ξεκινήσουμε από το ερώ-
τημα «τι είναι η γραφή;» Η γλώσσα και η γραφή είναι το ίδιο; Όχι. Η γλώσσα
είναι ένα σύστημα επικοινωνίας που αποτελείται από λέξεις, φωνήματα,
γραμματικούς κανόνες.
Η γραφή είναι απεικόνιση αυτού του συστήματος. Η γλώσσα υπάρχει
όταν τη μιλάμε. Kαι τα παιδιά όταν μαθαίνουν τη γλώσσα, από εκεί ξεκι-
νάνε. Πρώτα μαθαίνουν να μιλάνε και μετά να γράφουν και να διαβάζουν –
αν μάθουν (Πετρούνιας, 2013). Αλλά και ιστορικά οι άνθρωποι πρώτα ανέ-
πτυξαν γλώσσα την οποία μιλούσαν και μετά συστήματα γραφής. Άρα, η
προφορά είναι το πρώτο στάδιο, ιστορικά και αναπτυξιακά.
Υπήρξε όμως η ανάγκη να γραφτεί η γλώσσα που μιλούσαν οι άνθρω-
ποι. Διάλεξαν όλοι τον ίδιο τρόπο να γράψουν τη γλώσσα τους; Όχι, και
γι’ αυτό το λόγο βλέπουμε πολλά και διαφορετικά συστήματα γραφής. Στα
Ελληνικά όπως και σε πολλές γλώσσες χρησιμοποιούμε αλφάβητο δηλαδή
γράμματα που καθένα αντιστοιχεί σ’ έναν ήχο, και αυτό λέγεται φθόγγος.
Οι φθόγγοι δεν είναι άσχετοι ο ένας από τον άλλον αλλά αποτελούν ένα
σύστημα, και σχηματίζουν λέξεις, οι οποίες με τη σειρά τους υπακούν σε
γραμματικούς κανόνες και σχηματίζουν προτάσεις. Σύμφωνα με τον Ελ-
βετό γλωσσολόγο Ferdinand de Saussure (1904) το γλωσσικό σημείο, η
λέξη δηλαδή, είναι αυθαίρετο. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει κάποιος συ-
γκεκριμένος λόγος για τον οποίο οι λέξεις έχουν τη σημασία που έχουν,
απλώς έχουμε συμφωνήσει όλοι ότι έτσι θα τις χρησιμοποιούμε (Πετρού-
νιας, 2013).
Αφού λοιπόν οι λέξεις και η σημασία τους είναι ζήτημα συμφωνίας γιατί
δεν συμφωνήσαμε σε ένα πιο απλό σύστημα ορθογραφίας και έχουμε στα
Ελληνικά τόσα πολλά γράμματα για τον ίδιο ήχο;
Αυτό είναι ένα πολύ λογικό ερώτημα και για να το απαντήσουμε θα
πρέπει να πάμε πίσω στην ιστορία της γλώσσας. Η ορθογραφία των Ελ-
ληνικών είναι ιστορική. Αυτό σημαίνει ότι γράφουμε με τον ίδιο τρόπο που
έγραφαν και οι αρχαίοι Έλληνες.
Και γιατί έγραφαν έτσι;
Γιατί τότε οι φθόγγοι δεν αντιστοιχούσαν στους ίδιους ήχους με σήμερα,
δηλαδή τότε κάθε φθόγγος διαβαζόταν διαφορετικά. Για παράδειγμα, υπήρ-
χαν βραχέα και μακρά φωνήεντα, που σημαίνει φωνήεντα που τα έλεγαν
σύντομα και άλλα που τα έλεγαν περισσότερο χρόνο, σαν να ήταν δηλαδή
δύο φθόγγοι. Για παράδειγμα το -ο- το έλεγαν σύντομα, όπως το λέμε και
σήμερα και γι’αυτό το ονόμαζαν ό-μικρον (δηλαδή μικρό ο), ενώ το -ω- το
έλεγαν περισσότερη ώρα, σαν δύο ο [οο] και γι’αυτό το ονόμαζαν ω-μέγα
(δηλαδή μεγάλο ω). Αντίστοιχα και κάθε [ι] είχε τη δική του ξεχωριστή προ-
φορά (Παπαναστασίου, 2012).
Οι αλλαγές συνεχίστηκαν και φτάσαμε σήμερα σε αυτή τη μορφή των
Ελληνικών. Άρα, η απάντηση στην ερώτηση γιατί η ορθογραφία των Ελλη-
νικών είναι τόσο περίπλοκη βρίσκεται στην ιστορική εξέλιξη της γλώσσας.
Αυτό σημαίνει πως πρέπει να μαθαίνουμε απέξω την ορθογραφία κάθε
λέξης; Και ναι και όχι. Στο επόμενο άρθρο «Γιατί γράφεται έτσι» θα δούμε
κάποιους βασικούς ορθογραφικούς κανόνες που μας βοηθούν με την ορ-
θογραφία. Ωστόσο, η ορθογραφία δεν θα πρέπει να μας αγχώνει. Όπως
είδαμε, η γλώσσα είναι κάτι πέρα και πάνω από τη γραφή.
Βιβλιογραφία
Παπαναστασίου, Γ. (2012). Γραφή και ορθογραφία: Σε τι διαφέρει η γραφή από
τη γλώσσα; Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. Ανακτήθηκε από https://rb.gy/8cssje
(πρόσβαση: 7 Οκτωβρίου 2025)
Πετρούνιας, Ε. (2013). Νεοελληνική γραμματική και συγκριτική («αντιπαραθετική»)
ανάλυση (Α΄ τόμος, Α΄ μέρος: Θεωρία). Θεσσαλονίκη: Ζήτη. (Αρχική έκδοση το 2001
